ostatni car Rosji

święty MIKOŁAJ II ALEKSANDROWICZ

НИКОЛАЙ ІІ АЛЕКСАНДРОВИЧ

urodzony 6 (18) maja 1868 roku

zamordowany 16 (29) lipca 1918 roku

 

  

 

18 imperator Rosji – ostatni z dynastii Romanowów

dynastia „mieszana”: Holstein-Gottorp-Romanow

panował od 20 października (01/11) 1894 roku do 2 (15) marca 1917 roku

zamordowany 16 (29) lipca 1918 roku

jego ojciec:           Aleksander III – imperator w latach 1881—1894

jego matka:   Dagmara – duńska księżna – Maria Fiedorowna of Denmark

1847—1918

jego żona:      ■ święta Alisa – heska księżna [Niemcy]

czyli Alexandra von Hassen und bei Rhein 1872—1918

jego rodzeństwo:  ■ Aleksander

■ Jerzy 1871—1899

■ Ksenia 1875—1960

■ Michał 1878—1918

■ Olga 1882—1960 

jego dzieci:     ■ święta Olga ur. 03(15)/11/1895, zamordowana

16(29)/07/1918

■ święta Tatiana ur. 29/05(10/06)1897, zamordowana

16(29)/07/1918

■ święta Maria ur. 14(26)1899, zamordowana

16(29)/07/1918

■ święta Anastazja ur. 05(18)1901, zamordowana

16(29)/07/1918

■ święty Aleksy ur. 30/07(12/08)1904, zamordowany

16(29)/07/1918

Mikołaj II ukończył dwa fakultety – prawny i wojenny. Biegle mówił po angielsku, francusku, duńsku, słabiej po niemiecku [a po rosyjsku?]. Znał dobrze literaturę, grał na fortepianie i na skrzypcach, rysował. Najbardziej cenił Puszkina, Gogola, Musorgskiego, Glinkę, Czajkowskiego. Miał stopień pułkownika. 

 

Ikona przedstawiająca Mikołaja II Romanowa wraz z rodziną (żoną, córkami i młodym następcą tronu) zamordowanych przez bolszewików – wszyscy uznani świętymi. 

może ostatnie zdjęcie  

 

Opowieść oficjalnej historii Rosji o roku 1917 i ostatnich dniach caratu 

W dniach od 23 do 26 lutego miały miejsce demonstracje robotników i żołnierzy Pie­trogradu. Od lutego sytuacja z państwie zaostrzyła się. Wobec zasp śnieżnych na torach ko­lejowych wstrzymała się dostawa żywności do miasta. W Pietrogradzie tworzyły się kolejki przed pustymi sklepami. 20 lutego administracja Putiłowskich Fabryk ogłosiła lokaut [forma walki pracodawców z robotnikami mająca charakter represji w związku z ich żądaniami lub wystąpieniami, polegająca na zamykaniu przedsiębiorstw i zwalnianiu pracowników] w związku z przerwą w dostawie surowca. Państwowa Duma zażądała usunięcia bezradnych ministrów. Z inicjatywy mienszewików i trudowików został wybrany komitet dla przygoto­wania demonstracji w dniu 23 lutego. Żony żołnierzy wyszły na demonstrację z żądaniem chleba, zakończenia wojny, powrotu z frontu do domu mężczyzn itd. Władza zdołała uspo­koić sytuację w mieście zapasami zboża, ale przełamać sytuacji nie zdołała. W następnych dniach do robotników przyłączyli się żołnierze stołecznego garnizonu, którzy odmówili strzelania do demonstrantów. Powstańcy zdobyli arsenał i wiele państwowych gmachów. W lutym w Rosji nastąpiła burżuazyjno-demokratyczna rewolucja. Ówczesny rząd wysunął hasło: „Wojna do zwycięskiego końca”.

27 lutego w związku z zaczynającymi się w stolicy bezprawiem car Mikołaj II nakazał rozwiązać IV Państwową Dumę. Delegaci parlamentu utworzyli z jego członków Tymczasowy Komitet, którego podstawowym zadaniem było zaprowadzenie porządku i nawiązanie kontaktu z władzami.

27 lutego odbyło się zebranie Piotrogradzkiej Rady robotniczych i żołnierskich delegatów. Przewodniczącym Pietrosowieta został mienszewik N.S. Czchieudze, jego zastępcami zostali: mienszewik M.I. Skobieliew i trudowik A.F. Kierenskij. Ze strony bolszewików w skład Rady weszli A.G. Szliapnikow i W.M. Mołotow. Rada postanowiła wydawać rewolucyjną gazetę „Izwiestia” [Wiadomości].  

1 marca tymczasowy rząd i Pietrosowiet postanowiły koordynować swe działania oraz że nie będą przyjmowane żadne rozporządzenia tymczasowego rządu, które nie będą uzgodnione z Radą.

1 marca ukazał się prikaz nr 1 Pietrosowieta do stołecznego garnizonu. Zgodnie z prikazem we wszystkich wojskowych jednostkach i na statkach floty wojennej winny niezwłocznie zebrać się komitety wybranych przedstawicieli. Wszystkie wojskowe jednostki winny wybrać po jednym przedstawicielu do pracy w Pietrosowiecie. Wszystkie polityczne wystąpienia winny odbywać się pod kontrolą Pietrosowieta i żołnierskich komitetów. Jednostki wojskowe winny wypełniać rozkazy państwowej dumy, jeśli nie były one sprzeczne z postanowieniami Pietrosowita. Wszelka broń winna znajdować się pod kontrolą kompanijnych i batalionowych komisji. Żołnierze winni zachowywać ostrą dyscyplinę, jednak w czasie służby winni posiadać wszystkie obywatelskie prawa, nie stawać na baczność i nie oddawać honorów oficerom. Zmieniło się tytułowanie oficerów („wasza wysokość”, „wasza szlachetność” itp.) na „panie generale”, „panie pułkowniku” itd. Zabroniono ordynarnego obchodzenia się z żołnierzami i mówienie do nich per „ty”.

2 marca 1917 roku Mikołaj II zrzekł się tronu. Do Pskowa, gdzie przebywał car, przyjechali członkowie tymczasowego komitetu państwowej dumy i przedstawili carowi prośbę, aby zrzekł się tronu, gdyż duma uważała, że tylko ustąpienie cara wybawi Rosje od rewolucji. Większość dowodzących frontami, do których car zwrócił się o opinię, podtrzymała ideę ustąpienia. Mikołaj II zrzekł się tronu na rzecz swojego brata Michaiła Aleksandrowicza, który przeniósł ten problem do rozstrzygnięcia przez ustawodawcze zgromadzenie. Jednocześnie z tym car podpisał ukaz [będę używał tego rosyjskiego słowa na określenie rozporządzenia, gdyż słowo ukaz dobrze wydziela i konkretyzuje zagadnienie decyzji samowładztwa] o powołaniu Ustawodawczego zebrania. 8 marca w Mogilewie Mikołaj II został aresztowany przez komisarzy Pietrosowieta [rady piotrogradzkiej] i przebywał w areszcie domowym wraz z całą rodziną w Carskosielsku.   Ogonowskaja, s. 526-527 i 542  

Krwawo stłumiona demonstracja pracownic przemysłu tekstylnego, do której doszło zresztą wbrew woli bolszewików, przerodziła się w rozruchy, na skutek których car Mikołaj II zmuszony został do abdykacji. Powołany następnie Rząd Tymczasowy przyznał kobietom prawa wyborcze. Wydarzenia te – nazwane później rewolucją lutową – zaczęły się, według obowiązującego wówczas w Rosji kalendarza juliańskiego w dniu 23 lutego, natomiast podług kalendarza gregoriańskiego ich początkiem był dzień 8 marca. Na pamiątkę tych właśnie wydarzeń od 1918 roku Międzynarodowy Dzień Kobiet obchodzony jest w tym dniu.

W sytuacji, w której Imperium Rosyjskie znalazło się w obliczu inwazji wzdłuż linii frontu liczącej półtora tysiąca kilometrów, car osobiście objął dowództwo nad swoimi wojskami. W styczniu 1916 roku kontrofensywa Brusiłowa ponownie ruszyła w głąb Galicji i rozpoczęła mające trwać półtora roku oblężenie twierdzy w Przemyślu. Straty były jednak ogromne; i na tym ofensywa się zakończyła. W Rumunii Niemcy zajęli w grudniu Bukareszt. W roku 1917 ponownie zaczął się główny pochód wojsk niemieckich i austriackich, które posuwały się nieprzerwanie w głąb prowincji nadbałtyckich, Białorusi i Ukrainy. W sytuacji, w której do klęski militarnej Rosjan dołączyła się rewolucja w kraju, niełatwo było ocenić, czy państwa centralne zdołają zniszczyć carskie imperium, zanim samo rozsypie się w gruzy. Mówi się często, że armia rosyjska poniosła nadmierne straty; w rzeczywistości jednak Rosjanie stracili procentowo mniej ludzi niż pozostali uczestnicy wojny. Najważniejsze statystyki dotyczą liczby jeńców. Na każdych stu carskich żołnierzy, którzy polegli w boju, przypada 300, którzy poddali się zwycięzcom. Analogiczna liczba dla armii brytyjskiej wynosi 20, dla armii francuskiej – 24, a dla armii niemieckiej – 26. Żołnierze cara nie mieli zbyt silnej woli walki.    Davies, s. 963-964  

 Imperium rosyjskie, oficjalna nazwa państwa rosyjskiego. Używana od 1721 roku, tj. od zakończenia wojny północnej (lata 1700—1721), w której Rosja pokonała Szwecję i uzyskała znaczne nabytki terytorialne w rejonie zatok: Ryskiej i Fińskiej oraz jeziora Ładoga. Po zawarciu traktatu nysztackiego, kończącego wojnę północną, car Piotr I przyjął tytuł imperatora. Tytuł ten został uznany przez Prusy i Holandię oraz Szwecję, nieco później przez inne kraje europejskie, najpóźniej przez Polskę (w 1764 roku). Tytuły imperatora na określenie cara i imperium rosyjskie na określenie Rosji używane były do 1917 roku.

 Stalin. Przyjechał do Piotrogrodu na początku 1917 roku, po kolejnej ucieczce, i – nie mając żadnych kwalifikacji ani jako dziennikarz, ani jako marksista – został redaktorem „Prawdy”. W latach rewolucji był z wyboru Lenina komisarzem do spraw narodowości i stworzył wokół siebie krąg bliskich współpracowników – zwłaszcza w Carycynie (przemianowanym później na Stalingrad) – którzy odtąd mieli iść jego śladem.    Davies, s. 1019  

 Rosyjska rewolucja z roku 1917 składała się z kilku splecionych ze sobą pasm wydarzeń, które doprowadziły do załamania. Dwóm wybuchom politycznym – rewolucji lutowej, która obaliła carską monarchię, oraz rewolucji październikowej, czyli zamachowi stanu, który rozpoczął bolszewicką dyktaturę – towarzyszyły rozruchy; wstrząsnęły one do głębi fundamentami społecznymi, gospodarczymi i kulturalnymi carskiego imperium. Wraz z nimi nadeszła lawina powstań narodowych we wszystkich nierosyjskich krajach, które swego czasu zostały wcielone do imperium, a teraz wykorzystywały okazję, aby podjąć walkę o niepodległość.

Skutki, jakie te wydarzenia miały dla dalszego przebiegu wojny, okazały się dramatyczne. W połowie lutego 1917 roku ostatni car z dynastii Romanowów wciąż jeszcze stał u steru największej machiny wojennej Europy. W ciągu jednego tylko roku dynastia została unicestwiona; jej imperium rozpadło się na kilkanaście samorządnych państw; bolszewiccy władcy centralnego państwa kadłubowego na dobre wycofali się z wojny. Po rozpoczęciu pertraktacji na temat rozejmu w Brześciu nad Bugiem czynny udział Rosji w wojnie ustał z dniem 6 grudnia 1917 roku. Polityka Niemiec, które udzielały poparcia zarówno aspiracjom separatystów, jak i machinacjom bolszewików, zapisała na swoim koncie sukces o niespotykanych dotąd rozmiarach.

W rozpadzie Imperium Rosyjskiego należy widzieć nie tylko po prostu jeden ze skutków rewolucji, ale także jedną z jej przyczyn. Car Rosji zaczął doświadczać nieposłuszeństwa swoich nierosyjskich poddanych na długo przedtem, zanim powstanie bolszewickiej dyktatury ostatecznie potwierdziło ich chęć odrębnej egzystencji. Kiedy w wyniku pochodu armii niemieckiej w roku 1915 utracono polskie prowincje, czołowy polski polityk imperium, Roman Dmowski, raz na zawsze odwrócił się od Rosji. Odtąd miał działać na rzecz niepodległości Polski, pod auspicjami zachodnich mocarstw. W sierpniu 1916 powstał w Paryżu Komitet Narodowy Polski z Dmowskim na czele. Na Litwie pod auspicjami Niemiec utworzono we wrześniu 1917 roku Tarybę, czyli Radę Narodową. W Finlandii niepodległa republika musiała walczyć o życie przy pomocy Niemców od połowy 1917 do maja 1918 roku. Na Ukrainie ruch narodowościowy doszedł do głosu, kiedy tylko osłabła władza centralna. W listopadzie 1917 roku utworzono Republikę Ukraińską ze stolicą w Kijowie. Na mocy tak zwanego traktatu chlebowego z 9 lutego 1918 roku została ona uznana przez państwa centralne w zamian za kontrakty zbożowe. Na Kaukazie w tym samym czasie została powołana do istnienia niepodległa Federacja Zakaukaska.  

W obliczu tej spontanicznej fali separatyzmu kolejne rządy rosyjskie w Piotrogrodzie nie miały wyboru i musiały się ugiąć pod naporem burzy. W kwietniu 1917 roku Rząd Tymczasowy opowiedział się za niepodległością poszczególnych narodów. Bolszewicy i wszyscy inni poszli w jego ślady. W rzeczywistości jednak – mimo całej retoryki – bolszewicy nie mieli zamiaru przyznać narodom niepodległości. Gdy tylko zdobyli władzę w Piotrogrodzie, ich komisarz do spraw narodowości, pewien szerzej nie znany gruziński rewolucjonista, występujący jako Józef Wissarionowicz Stalin, natychmiast przystąpił do organizowania oddziałów partii bolszewickiej w każdej z rodzących się republik, podsycając zamieszki przeciwko świeżo upieczonym rządom narodowym. Celem polityki bolszewików było przywrócenie do życia nieboszczki carskiej Rosji w nowym komunistycznym przebraniu. Od samego początku próbowali narzucić scentralizowany system dyktatury partyjnej, ukrytej za fasadą autonomii kulturowej i nominalnych struktur państwowych. W tym właśnie tkwiło jedno z głównych źródeł tak zwanej rosyjskiej wojny domowej. Rewolucja w Piotrogrodzie była zatem skierowana przeciwko centralnym władzom państwa, które znajdowało się już w daleko posuniętym stadium rozkładu. Przyczyna bezpośrednia tkwiła w kryzysie systemu zarządzania na dworze cara. Sam car był na froncie, gdzie nieudolnie próbował sprostać swojej źle obliczonej decyzji, aby wojnę prowadzić osobiście. Dumę ignorowano; carscy ministrowie zostali zdani na łaskę paranoicznej „niemieckiej” carycy i jej szarlatańskiego konfidenta, tak zwanego szalonego mnicha, Grigorija Rasputina (żył w latach 1872—1916).   Davies, s. 972-973  

 

 

Rasputin Grigorij J., właściwie G.J. Nowych, żył w latach 1872—1916, rzekomy mnich rosyjski, awanturnik i „cudotwórca”; faworyt rodziny cara Mikołaja II, podejrzany o współpracę z Niemcami; zamordowany z powodu kompromitowania monarchii, przez grupę zamachowców z kręgów dworskich.

 

 

 Kiedy zaniedbano pilne sprawy czasu wojny – inflację, niedostatek żywności, zaopatrzenie wojska – zbuntowali się członkowie najściślejszego kręgu współpracowników cara. Rasputin został zamordowany przez wychowanka Oksfordu, księcia Feliksa Jusupowa, który był synem najbogatszej kobiety w Rosji i mężem kuzynki cara. W innych okolicznościach ten incydent mógłby przejść do historii jako drobna dworska intryga. Ale w tamtym momencie stał się ostatnią kroplą, która przepełniła kielich: wzbierająca fala oburzenia ruszyła, druzgocąc podpory całego systemu. Albowiem poza granicami dworskiej polityki były dziesiątki milionów niemych poddanych cara – rozczarowanych intelektualistów, sfrustrowanych konstytucjonalistów, zdezorientowanych urzędników, robotników pozbawionych praw, chłopów pozbawionych ziemi, żołnierzy pozbawionych nadziei zarówno na przeżycie, jak i na zwycięstwo. Połyskliwa skorupa caratu trzymała się do ostatniej chwili, a potem rozpadła się jak domek z kart.

Łańcuch wydarzeń, który prowadził od zamordowania Rasputina 17 grudnia 1916 roku do przechwycenia władzy przez bolszewików w dziesięć miesięcy później, był zawiły i zupełnie nie zaplanowany. Pod koniec lutego arktyczna zima, która wpłynęła na załamanie się dostaw żywności, przeszła nagle w przedwczesną słoneczną wiosnę. Tysiące strajkujących robotników i demonstrantów wysypało się na ulice Piotrogrodu, domagając się pokoju, chleba, ziemi i wolności. 26 lutego na placu Znamienskim kompania gwardii carskiej wystrzeliła pierwszy śmiercionośny pocisk. Następnego dnia zbuntowało się 160 tysięcy chłopskich poborowych ze stołecznego garnizonu, którzy dołączyli do demonstrantów. Carscy generałowie grali na zwłokę. Duma odważyła się powołać Rząd Tymczasowy pod nieobecność cara, a w tym samym czasie przedstawiciele rozmaitych odłamów ruchu socjalistów zawiązali Pietrogrodskij Sowiet, czyli Radę Delegatów Robotniczych i Żołnierskich.

W ten sposób powstało dwojewłastie, czyli dwuwładza, a Duma musiała współzawodniczyć z Piotrogrodzkim Sowietem. Każda ze stron podejmowała brzemienne w skutki decyzje. Pierwszego marca Rada wydała jednostronny Rozkaz nr 1, który nakazywał każdej jednostce zbrojnej założenie własnej rady. Za jednym pociągnięciem zniesiono władzę korpusu oficerskiego nad całą armią. 2 marca 1918 roku Rząd Tymczasowy wydał ośmiopunktowy program, który nawoływał do obsadzenia lokalnych stanowisk rządowych pochodzącymi z wyboru urzędnikami, a także do zastąpienia państwowej policji ludową milicją. Za jednym pociągnięciem podważono autorytet policji i lokalnego aparatu władzy, jak Rosja długa i szeroka. Imperium Rosyjskie rozleciało się z telegraficzną szybkością. Tej samej nocy abdykował car Mikołaj II.  

Przez pewien czas chwiejne przymierze między ugrupowaniem konstytucyjnych liberałów w Dumie i umiarkowanych socjalistów w Radzie – głównie mienszewików i socjalistów-rewolucjonistów (eserowców) – utrzymywało dwuwładzę na linii kursu, przy czym i jedni, i drudzy występowali w opozycji do bolszewików. Główną postacią był tu socjalista i prawnik Aleksander Kiereński (żył w latach 1881—1970), który był członkiem i Rządu Tymczasowego, i Rady. Ale prowadzona przez nich polityka kontynuacji wojny była bardzo niepopularna. Udało im się jedynie podsycić atmosferę bezustannego niezadowolenia, która miała się okazać tak korzystna dla elementów bardziej radykalnych. Rząd Tymczasowy ogłosił zamiar przeprowadzenia powszechnych wyborów do zgromadzenia konstytucyjnego, które potem mogłoby wprowadzić rosyjską demokrację na stałe tory. To pozwoliło bolszewikom na ustalenie własnego rozkładu zajęć: aby zdobyć jakąkolwiek szansę na rządy w Rosji, musieli opanować rady i obalić Rząd Tymczasowy, zanim zbierze się zgromadzenie konstytucyjne.     Davies, s. 973-974   

 

Aleksander Kiereński

 

następna strona